| HYPERICUM 4 | maart 2005 |
P.F. Stolwijk
In november 2004 is de Standaardlijst van de Nederlandse flora 2003 gepubliceerd. (Tamis & al. 2004). Het betreft de zesde editie. De eerste Standaardlijst verscheen in 1971. De vorige editie stamt uit 1996.
De Standaardlijst bevat een opsomming van alle planten die tot de Nederlandse flora worden gerekend, en wel, zoals ook al uit de naam van de lijst blijkt, naar de toestand tot en met 2003.
Omdat de flora steeds in beweging is, wordt de Standaardlijst op gezette tijden geactualiseerd.
Vergeleken met de vijfde editie zijn er op de nieuwe Standaardlijst 70 soorten bijgekomen en ongeveer 15 soorten van de lijst afgevoerd.
De verschillen met de vorige standaardlijst zijn in drie categorieën in te delen.
1) Soorten die inmiddels zijn ingeburgerd en soorten die hun areaal hebben uitgebreid zijn op de lijst opgenomen.
2) Soorten die sinds 1900 niet meer zijn waargenomen zijn van de lijst afgevoerd.
3) Soorten die om taxonomische redenen zijn samengevoegd of juist gesplitst.
Opvallende veranderingen zijn het samenvoegen van alle secties van Taraxacum (Paardenbloem) tot een soort: Taraxacum officinale (Paardenbloem) enerzijds, en het splitsen van Rosa canina (Hondsroos), Rosa rubiginosa (Egelantier) en Rosa villosa (Viltroos) in een aantal microsoorten anderzijds.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om in een klein aantal gevallen de Nederlandse naam van een soort te veranderen. Zo is Gewoon duizendblad nu weer (gewoon) Duizendblad; evenzo is Gewoon herderstasje weer Herderstasje geworden.
Naar verwachting verschijnt in 2006 een nieuwe editie van Heukels' Flora van Nederland. In deze Flora zullen een aantal ingrijpende veranderingen verwerkt worden die voortkomen uit studies op moleculair niveau naar de verwantschap tussen soorten. Op grond van deze studies zal, om een voorbeeld te noemen, de familie der Scrophulariaceae (Helmkruidfamilie) een forse verandering ondergaan (Pelser 2003). Een aantal taxa zal in andere families geplaatst worden en er komen nieuwe geslachten bij. Al de hieruit voortvloeiende naamsveranderingen zijn nog niet doorgevoerd in de Standaardlijst.
Het is nog niet bekend of de huidige streeplijst vervangen zal worden door een nieuwe. Op zich zou dat wel heel fijn zijn. Immers, de streeplijst is verouderd: de Rode Lijst 2000 was al niet op de streeplijst verwerkt (zie Bielen 2005). Nu staan de gesplitste en de samengevoegde taxa niet op de streeplijst, evenmin als een aantal ingeburgerde soorten.
Maar vervanging is kostbaar; na publicatie van de nieuwe Flora van Nederland zou weer een nieuwe streeplijst geproduceerd moeten worden. Wellicht moeten we ons tot die tijd maar behelpen met de bestaande streeplijst.
Splitsingen
Samenvoegingen
Nieuwe ingeburgerde soorten met jaar eerste waarneming in Twente
Een aantal van de hier opgevoerde soorten staat nog niet in de Flora van Nederland. Zijlstra (2005) geeft voor de gesplitste taxa een (voorlopige) sleutel.
Er bestaat een lijst met 'wachtkamersoorten' (Meijden & Odé 2003); dat zijn soorten die mogelijk op weg zijn om te voldoen aan de criteria voor opname op de Standaardlijst. Van deze soorten zijn de volgende, met naar onze mening een tendens tot inburgering, uit Twente bekend. Ik heb ze aangevuld met soorten die m.i. op de wachtkamerlijst (of zelfs al op de Standaardlijst!) thuis horen. Bastaarden heb ik meestal niet opgenomen, omdat ze niet gauw zullen voldoen aan een van de criteria voor toelating, nl. herkenbaarheid.
Voor zover deze soorten nog niet in de Flora van Nederland zijn opgenomen, zal dat het geval zijn met de volgende editie.
Ik heb de indruk dat de samenstellers van de nieuwe Standaardlijst buitengewoon voorzichtig zijn geweest met toevoeging van soorten. Voor zover ik dat kan beoordelen zijn een aantal wachtkamersoorten nog niet toegevoegd waarvan inburgering eigenlijk wel heel aannemelijk is. Als voorbeeld noem ik Hemelboom, Draadgierst, Stijf ijzerhard.
In de komende jaren zullen er zeker weer een aantal soorten aan de Standaardlijst toegevoegd worden, met name uit de hierboven opgevoerde wachtkamersoorten. Het zou me dan ook niet verbazen als de volgende editie van de Standaardlijst al binnen een paar jaar uitkomt.
1 *=Niet (met zekerheid) uit Twente bekend
Abbink-Meijerink, C.G. (1998). Verwarring rond kleinbloemige kaasjeskruiden. Nieuwsbrief FLORON-FWT 18: 2.
Horsthuis, M.A.P. & M. Zonderwijk (2003a). Watercrassula (Crassula helmsii (Kirk) Cockayne): een nieuwe soort voor Oost-Nederland. Hypericum 1: 8.
Horsthuis, M.A.P. & M. Zonderwijk (2003b). Extra aandacht voor Watercrassula (Crassula helmsii (Kirk) Cockayne). Gorteria 29: 1.
Meijden, R. van der & B. Odé (2003). Wachtkamer- en standaardlijstsoorten 2003. Gorteria 29: 99.
Pelser, P. (2003). De ontmanteling van de Helmkruidfamilie (Scrophulariaceae). Gorteria 29: 117.
Reijerse, A.I . & P.F. Stolwijk (2002). Panicum schinzii Hack, ingeburgerd in Nederland. Gorteria 28: 77.
Stolwijk, P.F. (1995). Kamferalant (Dittrichia graveolens) in Nederland. Nieuwsbrief FLORON-FWT 13: 12.
Stolwijk, P.F. (1996). Kamferalant (Dittrichia graveolens (L.) W. Greuter) in Nederland. Gorteria 21: 210
P.F. Stolwijk, O.G. Zijlstra & J.W. Bielen (2005). Bijzondere vondsten FWT-FLORON 2004. Hypericum 4: 13.
Tamis, W.L.M., R. van der Meijden, J. Runhaar, R.M. Bekker, W.A. Ozinga, B. Odé & I. Hoste (2004). Standaardlijst van de Nederlandse flora 2003. Gorteria 30: 101.
Zijlstra, O.G. (1990). Kruidkers (Lepidium) in Twente. Nieuwsbrief FLORON-FWT 2: 1.
Zijlstra, O.G. (2005). Determineerhulp bij de gesplitste taxa van de Standaardlijst 2003. Hypericum 4: 10.